Jenaplan onderwijs
Jenaplan is een onderwijsconcept waarin niet alleen het 'leren', maar vooral het 'samen leven' centraal staat. De school wordt gezien als een leef- en werkgemeenschap. Kenmerkend zijn de stamgroepen (waarin kinderen van verschillende leeftijden bij elkaar zitten) en het ritmische weekplan met vier basisactiviteiten: gesprek, spel, werk en viering.
School waar je leert samenleven
Op een Jenaplanschool ben je geen 'leerkracht', maar een 'stamgroepleider'. Je voedt kinderen op tot gemeenschapsmensen. Het concept, bedacht door Peter Petersen, gaat ervan uit dat kinderen het beste leren in een rijke omgeving waarin ze elkaar helpen.
De Stamgroep (Heterogeen)
In tegenstelling tot het reguliere leerstofjaarklassensysteem, zitten kinderen op een Jenaplanschool in stamgroepen. Dit zijn groepen waarin vaak drie jaargangen gemengd zijn (bijv. groep 3-4-5).
Hierdoor ervaart elk kind de cyclus van:
- De jongste zijn (hulp vragen).
- De middelste zijn (meedoen).
- De oudste zijn (hulp geven en verantwoordelijkheid dragen).
Het ritme: De 4 Basisactiviteiten
Er is geen strak urenrooster met 45 minuten taal en 45 minuten rekenen. Jenaplan werkt met een ritmische afwisseling van vier activiteiten:
1. Gesprek (Kring)
De kring is het hart van het onderwijs. Hier wordt de dag geopend, worden ervaringen gedeeld en wordt er overlegd. Kinderen leren luisteren en vertellen.
2. Werk (Instructie)
Tijdens de blokperiodes werken kinderen aan de leerstof (rekenen, taal). Dit gebeurt vaak instructie-onafhankelijk, zodat de stamgroepleider tijd heeft voor hulp.
3. Spel
Spel is essentieel voor de ontwikkeling. Dit kan vrij spel zijn bij kleuters, maar ook educatieve spellen, drama of sport bij oudere kinderen.
4. Viering
Successen, verjaardagen of het einde van de week worden gezamenlijk gevierd. Dit versterkt het groepsgevoel en de presentatievaardigheden.
Verschil met regulier onderwijs
| Kenmerk | Jenaplanonderwijs | Regulier onderwijs |
|---|---|---|
| Groepsindeling | Stamgroepen (meerdere leeftijden) | Jaarklassen (dezelfde leeftijd) |
| Rooster | Ritmisch weekplan | Vakkenrooster |
| Rol leraar | Stamgroepleider (pedagoog) | Leerkracht (instructeur) |
| Kernvak | Wereldoriëntatie (alles in samenhang) | Aardrijkskunde/Geschiedenis/Biologie los |
Bij Jenaplan leer je niet uit losse boekjes voor aardrijkskunde of biologie. Deze vakken zijn samengevoegd in "Wereldoriëntatie". Kinderen werken in projecten aan echte vragen over de wereld (natuur, techniek, cultuur). Dit vraagt van jou als leraar dat je creatief bent in het ontwerpen van thema's.
Veelgestelde vragen
Heb ik een speciaal diploma nodig?
Nee, je kunt starten met je reguliere Pabo-diploma. Wel wordt van je verwacht dat je openstaat voor het concept en bereid bent je bij te scholen. Er bestaat een gespecialiseerde Jenaplan-opleiding die je vaak op kosten van de school kunt volgen.
Is het heel druk met zoveel leeftijden in één klas?
Het vraagt om goede organisatie, maar is vaak minder chaotisch dan het lijkt. Omdat de oudere kinderen (de 'oudsten' in de stamgroep) de jongere kinderen helpen, ontstaat er een sociale structuur waarin kinderen elkaar corrigeren en helpen. Je staat er als stamgroepleider niet alleen voor.
Hoe zit het met toetsen?
Jenaplanscholen moeten aan dezelfde wettelijke eisen voldoen als elke andere school. Ze gebruiken leerlingvolgsystemen en doen de verplichte eindtoets. De rapportage is vaak wel anders: minder focus op cijfers, meer op groei en ontwikkeling (hoofd, hart en handen).